Japon Şiiri Haiku Nedir?

Haiku Türkçe’de eğlenceli mısra anlamına gelmektedir. Bu şiir türünün öncüsü ve temsilcisi Matsuo Bashō olarak bilinir. Bashō, bu kısa şiir formunu geliştirmiş ve popüler olmasını sağlamıştır.

Haiku ilk etapta, hokku olarak bilinen şiir türünün ilk kısmına verilen isimmiş. Hokku ise daha uzun bir şiir türü olan renga’da açılış kısmının adıymış.

Haiku, üç düzeden oluşan ve 5-7-5 hece ölçüsüne sahip kısa bir şiir formudur. Bu hece ölçüsündeki rakamlardan da anlaşılacağı üzere şiir oldukça kısadır.

Haiku’da doğa, mevsimler, duygusal anlar ve insan ilişkileri konu bakımından öne çıkmaktadır. Haiku her ne kadar minimalist bir şiir olsa da anlam bakımından oldukça derindir.

İçindekiler

• Japon Şiiri Olan Haiku Özellikleri
• Zen Felsefesi ve Haiku İlişkisi

Japon Şiiri Olan Haiku Özellikleri

Toplamda 17 hedecen oluşur ve sabit bir kafiye yapısına sahiptir. Üç dizeden meydana gelen şiirin 1. dizesinde 5 hece, 2. dizesinde 7 hece ve 3. dizesinde 5 hece bulunmaktadır.

Japon şiiri Haiku'nun en belirgin özelliği doğa ve mevsim temalarının işlenmesidir. Şiirlerde doğanın güzelliklerine atıfta bulunulur.

Haiku kısa bir şiir olmasına rağmen anlamı derin olmalıdır. Bu şiirin en belirgin özelliği anlam derinliğidir. Az sayıda kelime kullanılsa da duygu yoğundur.

Haiku şiirinde dil çok süslü değildir. Süslü olması gerekmez çünkü imgeleme ön plandadır. İmgeleme tabiri, zihinde oluşturmak anlamına gelir. Yani şiiri okurken ister istemez zihninizde çağrışımlar beliriverir.

Haiku şiirine minimalist bir şiir denilebilir. Sadelik kendini göstermektedir. Şiiri okurken görsel ve duyusal hisleriniz bir anda uyanıverir.

Zen felsefesi üzerine kurulu bir şiir türüdür. Zen felsefesi ‘’ şimdi ve burada olma ‘’ şeklinde tanımlanabilir. Anı yakalamak üzerine kurulu olan Haiku, okuyanın içsel tepkisinin şiire yansıma şeklidir. İnsanın doğayla bütünleştiği bu sade şiirlerin biricik temsilcisi Basho’nun yazdığı bir haiku:

“Eski havuz ya

kurbağa atlayıverir-

suyun sesi” ( Matsuo Basho)

Ünlü haiku örneklerinden biri olan bu dizeleri ünlü Şair Melih Cevdet Anday şöyle değerlendirmiştir:

‘’ ‘’Bir hüzünlü teoriye göre kurbağanın havadaki bir anlık yolculuğu insanın kısa yaşamını ve sonunda sonsuzluk denizindeki yok oluşunu temsil etmekte.’’

Matsuo Basho’dan Haiku Örnekleri:

‘’ Bu yol boyunca

Kimse geçmiyor

Bu güz akşamı.’’

‘’ Evet,bahar geldi

Bu sabah bir adsız tepe

Sis içinde saklandı.’’

‘’Zamandan zamana

Bulutlar huzur verir

Ayın seyircilerine’’

Zen Felsefesi ve Haiku İlişkisi

Zen felsefesinin edebi karşılığı Haiku şiiridir demek mümkün. Zen, iç varlığı ve iç dünyayı anlamayı amaçlayan ve insanın kendi ruhuna olan yönelimini inceleyen bir felsefe türüdür.

Zen felsefesine göre bilgi teoride değil, ruhta iz bırakan şeylerdedir.

Matsuo Basho Haiku yazarken Zen öğrencisiymiş. Yazdığı haikularda zen etkisini görmek hiç de zor değil. Matsuo Basho ‘ nun asıl adının Matsuo Kinsaku olduğu ve Zen yolunu seçtikten sonra Basho adını aldığı biliniyor.

İlk kez haiku şiiriyle karşılaşanların bu şiiri basit ve anlamsız bulması pek de şaşırtıcı değil. Çünkü anlam derinliğinin yanı sıra felsefi yönünü de bilmek ve ona göre okumak gerekiyor.

Düz bir yazı gibi okunan ve üzerinde düşünülmeyen her şiir gibi haiku ‘ da onu okuyan kişiyi etkilemeyecektir. Haiku kaygısız bir şiir türüdür.

Okuyucu yaşamın yalın tarafında göremediği güzellikleri ve farkındalıkları Zen felsefesinin izlerini taşıyan haiku şiiri sayesinde anlayabilir.